Jaar van het Schaakspel in het Onderwijs
Voortbouwend op het succes van het Jaar van het Sociale Schaakspel 2025 hebben de Internationale Schoolschaakfederatie (ISCF) en FIDE 2026 officieel uitgeroepen tot het Jaar van het Schaakspel in het Onderwijs. Dit is een wereldwijd initiatief dat zich richt op de integratie van schaken in het schoolonderwijs en het vergroten van de educatieve waarde ervan voor kinderen wereldwijd.
Onderzoek en praktijk
Door de snelle opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) groeit ook de belangstelling voor nieuwe toepassingen binnen het schaakonderwijs. Sinds kort wordt onderzoek gedaan naar de inzet van schaakrobots als didactisch hulpmiddel.
Op een schaakvereniging in Rotterdam-Zuid wordt momenteel proefgedraaid met een schaakrobot ter ondersteuning van schaaklessen voor basisschoolleerlingen. De reacties van kinderen, ouders en bezoekers zijn opvallend positief. Voor zover bekend is dit de eerste praktijktoepassing van deze omvang in Nederland.
Dankzij de razendsnelle technologische ontwikkelingen is inmiddels een kindvriendelijke, robuuste en veilige schaakrobot beschikbaar op de consumentenmarkt. Deze robot stelt kinderen in staat om op hun eigen niveau en in hun eigen tempo te leren en te spelen. De robot past zich aan het niveau van het kind aan en past daarmee goed bij de veelgebruikte en kwalitatief sterke Stappenmethode.
Technologische ontwikkeling
De prijsbarrière voor geavanceerde technologie is de afgelopen jaren sterk gedaald. Robots van industriële kwaliteit worden steeds toegankelijker voor een breed publiek. De verwachting is dat deze ontwikkeling zich voortzet, net zoals eerder gebeurde bij de opkomst van (schaak)computers.
Een vergelijkbare ontwikkeling zagen we bijna twintig jaar geleden met de introductie van het interactieve digitale schoolbord. In Nederland werd dit aanvankelijk onder meer ingezet bij schaaklessen op een basisschool in Rotterdam-Delfshaven. Inmiddels is het interactieve digitale bord gemeengoed geworden, zowel binnen als buiten het onderwijs.
Meer dan een spel
Schaken is op school veel meer dan een spel. Het draagt aantoonbaar bij aan cognitieve vaardigheden zoals concentratie, logisch denken en probleemoplossend vermogen. Deze waarde wordt in toenemende mate erkend binnen het onderwijs.
Tegelijkertijd is het belangrijk om het onderwijs niet extra te belasten. Juist hier kan de schaakrobot een ondersteunende rol spelen, doordat deze zelfstandige oefening en differentiatie mogelijk maakt. De inzet kan plaatsvinden op verenigingen, scholen én in bibliotheken — instellingen die het schaakspel al langer actief omarmen.
Verder dan schoolprestaties
Naast cognitieve ontwikkeling draagt schaken ook bij aan sociaal-emotionele vaardigheden. Kinderen leren omgaan met winst en verlies, ontwikkelen zelfbeheersing en bouwen veerkracht op.
De schaakrobot voegt hier een extra dimensie aan toe: kinderen raken gefascineerd door wat de robot kan en maken spelenderwijs kennis met kunstmatige intelligentie en technologie.
Psychologische inzichten
Onderzoek van psychologen zoals Fernando Moreno en José Francisco Suárez wijst uit dat schaken een krachtig instrument is voor sociaal-emotioneel leren. In die context kan een schaakrobot fungeren als een laagdrempelige en motiverende leerpartner.
De robot is meer dan een tegenstander: het is een interactieve begeleider die leren stimuleert, plezier vergroot en betrokkenheid versterkt.
Schaken fungeert bovendien als een universele taal en draagt bij aan de ontwikkeling van empathie, zelfreflectie en strategisch inzicht.
Aanbeveling
De kracht van schaken ligt in de integratie binnen het onderwijs. Het is geen bijzaak, maar een waardevol pedagogisch instrument dat bijdraagt aan cognitieve, sociale en emotionele ontwikkeling.
Naast traditionele schaaklessen kan de schaakrobot een waardevolle aanvullende rol spelen. De European Chess Union (ECU) ondersteunt en certificeert inmiddels het gebruik van dergelijke technologie binnen het schaakonderwijs.
Samenwerking
Bij het project wordt samengewerkt met de Rotterdamse Schaakbond en de Koninklijke Nederlandse Schaakbond.
Teun Koorevaar
Rotterdam, april 2026
Links naar artikelen over dit project:
Kinderen noemen de schaakrobot Nova Nieuws | Shah Mata
Een novum bij het jeugdschaak: Nova een nieuw jeugdlid van Shah Mata – Rotterdamse Schaakbond