»

Met Schaken 4.0 word je samen slimmer en creatiever

De 21ste eeuw kenmerkt zich door een ongekend hoog tempo van grote economische en maatschappelijke veranderingen. Misschien beleven we momenteel wel de grootste revolutie uit het bestaan van de mensheid. Die revolutie heeft nog geen naam; we zitten er nog middenin. Maar omdat het mogelijk de vierde industriële revolutie betreft, worden de termen ‘Industrie 4.0’, ‘Energie 4.0’, ‘Technologie 4.0’ en ‘Economie 4.0’ reeds wereldwijd gehanteerd.

De grote veranderingen verlopen veelal onverwacht en soms met grote schokken. Zij leiden voor veel mensen tot bestaansonzekerheid. En toch hebben wij geen keus en moeten wij ons blijvend aanpassen aan nieuwe, nog deels onbekende, situaties.

Het schaakspel wordt vaak gebruikt als een metafoor voor ons dagelijks leven. Het schaakspel figureert in reclamecampagnes en personeelsadvertenties van diverse (grote) bedrijven en overheidsinstellingen, maar ook in bijvoorbeeld politieke cartoons. Uit overlevering weten we dat al sinds 400 na Christus schaakmetaforen zijn gebruikt in verhalen, boeken en gedichten. Het spel der koningen heeft altijd een speciale plaats ingenomen in onze cultuurgeschiedenis.

De paradox is nu dat, terwijl de wereld om ons heen voortdurend en in hoog tempo verandert, het schaakspel al meer dan vier eeuwen hetzelfde is gebleven. De spelregels zijn niet gewijzigd. Van generatie op generatie worden zij doorgegeven zonder dat er ooit kritisch over nagedacht wordt, zelfs in deze tijd van nieuwe media en internet. En dat terwijl van enkele spelregels de logica in feite geheel ontbreekt. Ook de ‘hardware’ van het schaakspel kan de toets van de 21ste eeuw niet meer geheel doorstaan. In grote en kleine toernooien, bij kampioenschappen en op scholen en verenigingen, worden vaak goedkope plastic stukken en borden gebruikt, soms in alle kleuren van de regenboog – om maar te zwijgen van de vele plastic schaaksnuisterijen die veelal voor weinig geld te koop zijn. Kijk maar eens rond bij de (grote) toernooien, kampioenschappen en competities in ons land.

Recent is de 80ste editie gehouden van het wereldvermaarde Tata Steel Chess Tournament en ook bij dit toernooi werd met de regels van 400 jaar geleden gespeeld.

‘Schaken 4.0’ –  het nieuwe schaken kan fungeren als een moderne metafoor, en kan bijvoorbeeld een belangrijke bijdrage leveren aan voorlichting en educatie over onder meer de onderwerpen van het boek waarin de ideeën van het nieuwe schaken zijn opgenomen: De economie van de toekomst is Slim en Groen. ‘Inclusie’ is het modewoord voor de komende jaren. Ook de schaakwereld zou meer moeten samenwerken met de rest van de wereld.

De term Schaken 4.0 refereert, behalve aan de huidige vierde industriële revolutie, ook aan de vierde fase van het schaakspel sinds het ontstaan in India ruim vijftienhonderd jaar geleden. Van de belangrijkste nieuwe regels van dit spel, die wij in bovengenoemd boek introduceren, sluiten de achterliggende ideeën direct aan bij de begrippen slim en groen, en dit geldt ook voor het nieuwe bord en de stukken die wij willen laten ontwerpen. Op het ‘Schaakbord 4.0’ zullen de 64 velden digitaal uitneembaar en kantelbaar zijn. Op elke zijde van een veld komt informatie te staan, gerangschikt volgens acht thema’s die verderop in dit katern worden uitgewerkt. Met dit concept van ‘Schaaktegels lichten en kantelen’ kunnen dilemma’s in kaart worden gebracht, kunnen antwoorden op vragen worden gegeven, kunnen nieuwe ontwikkelingen worden belicht en kunnen nieuwe initiatieven, nieuwe producten en diensten worden gepresenteerd. Met aandacht voor  de 17 doelen van de VN.

Op deze wijze kan het schaakspel nadrukkelijker een vooruitstrevende educatieve rol gaan spelen in de 21ste eeuw.